A Stranger to My Own Purpose Kendi Amacıma Yabancı

Until I graduated, there was always one motivation pushing me forward. That feeling the education system, my family and society had worked into my bones: get an education and make something of yourself. When I started working, that motivation gave way to a question. I’m not a failure. If anything, I think I’m a successful engineer compared to my peers. But ever since, I’ve been asking myself the same thing: what is the point of all this?

I feel that I deserve a better life. But I’m not sure whether that feeling is really mine, or a trick played on me by social media, or by capitalism. Maybe I should learn to be content. But even if I could be happy by settling, or by fooling myself with some other way of looking at things, would that be real happiness?

Over time I noticed my reflex to be “better” at everything. Whether I want to be better than others or better than myself, I still can’t tell. When I graduated I was over the moon, but the very next day I caught myself wondering what to have for dinner. What is better? I feel like such a grump that whatever I achieve, it seems it will never be enough for me. On the other hand, if I got rid of this feeling, it seems I would settle for who I am now, be forgotten, and never achieve anything at all.

So does this push me to work harder? Of course not. If anything, it reins me in: if nothing I achieve will be enough, starting seems pointless too. Every time I sit down to that project I’ve been dying to start, the question “and when it’s done, then what?” is whispered in my ear, and I shut the computer. My wish to be better takes an axe to itself.

This piece is a note to self, kept by someone caught between these two feelings. But as you read it, I want you to ask yourself something too: so why do I do all this?

Asking this question is not as easy as I thought. Most of what we believe, we believe by reflex, from the moment we’re born, because we saw our elders believe it. We get so deeply attached to these beliefs that even when we meet someone who has actually looked into the matter, we argue with bold ignorance and are never convinced. I went to school because my elders made me believe that was how it had to be. One person supports a team because their father does, another believes in a religion because their family does, and some, like me, believe that the only measure of success is a good profession. Most of us form a deep bond with our beliefs and values without really questioning what we’re doing, yet these are often not beliefs and values we chose ourselves.

How many of the things I believe did I really choose? When I asked myself that question, I could find only one value I thought was my own: questioning. Though as I write this, I’m not sure of that one either. I learned to question somewhere too, after all, maybe from my engineering education, maybe from the books I’ve read. And I don’t think it’s all that precious anyway: so far, questioning has only served to make me better at the things I was led to believe were mine. I’ve only just started questioning my own values. Maybe no value is entirely ours. Maybe what really matters is not where a value comes from, but whether we still hold on to it after we’ve questioned it.

Once I started questioning, the first thing I noticed was that the identity I most call my own is a role too: being a “successful engineer”. I’m someone who fits a little more easily into the system society has built, that’s all. I’m not ultra-intelligent, a genius or especially wise. I just think I understand the system better, by reflex. I’m sure that if I had chosen another profession, I would still think I was better than my peers. I’m spoiled enough to see myself as superior like this, and at the same time to confess my grumpiness.

Still, there is one thing I love about engineering: getting results. I keep going on about “being better”; well, to me, the better person is the one who gets results. In some situations that’s a joyless way of looking at things. When you play a game, for instance, you’re supposed to have fun. But sometimes I notice that I’m focused not on the process but on winning. That kills the fun and pulls what I’m doing away from its own point.

Which brings me to the story of a man who never gets to the result. Albert Camus tells of Sisyphus, condemned by the gods to push a rock up a hill for all eternity. Every time, the rock rolls back down; every time, Sisyphus starts again. According to Camus, one must imagine Sisyphus happy. That sounds like a consolation: be content with what you have and be happy. But Camus’s Sisyphus is not someone fooling himself. Quite the opposite: he knows his situation in all its nakedness, with no illusions left. It is this awareness that makes him superior to his fate. Sisyphus had been punished, and yet he made pushing the stone his own, so that it was no longer a punishment.

Still, I’m not convinced. Sisyphus had no other choice; the gods had made their decision. I do have one, or at least it feels like I do. While others, or a version of me in a parallel universe, rule their kingdoms, would making my stone my own be wisdom, or just a politer name for giving up?

I don’t believe life comes with a purpose of its own. Even Camus was more careful about this than I am: he said he did not know whether the world had a meaning, only that for now he could not know it. But that thought doesn’t change much in my daily life either. I just keep looking for a reason that would make this meaninglessness a little fun, or a little meaningful.

In the myth, before he was punished, Sisyphus was the king of Corinth. So the Sisyphus who ruled his kingdom and the Sisyphus who hauled stones are in fact the same person. Maybe ruling a kingdom is just another kind of stone-pushing. As for me, I feel I’d be grumpy whether I were king of Corinth or hauling stones, but if I were king, I’m sure I’d be less grumpy. Even if I’m going to be grumpy, being grumpy amid fruit platters and plenty is surely better than hauling stones while just as grumpy. And we can’t even say I’d be just as grumpy.

I tried to remember a moment when I forgot about winning and lost myself completely in the process. I can’t. Sometimes, cliché as it is, when I’m spending time with friends or the people I love, I almost forget the result. But when it occurs to me that this moment will end too, that is, when the result comes to mind, I’m back in reality. The veil of happiness that settles over my eyes for a moment lifts all at once, and tiresome reality greets me with its colorlessness. Camus’s Sisyphus was happy with his eyes open; I am only when a veil comes down over mine...

I want the things everyone believes by reflex to come crashing down; I want people to face that chaotic reality. I wish I could manage it myself, and in the end find the truth in that chaotic reality and give people hope for the future. In this world of lies, I would like to be the hero of the pure and honest truth.

As I wrote that sentence, I caught myself: being the hero of the truth is a result too, and the biggest one I’ve ever wanted. My grumpiness has found itself a nobler disguise this time, that’s all. What’s more, while I myself can only be happy when a veil comes down over my eyes, I want to tear away other people’s veils. I’ve convinced myself that if I find a purpose I’ll be able to act better, and I want to be the prince on the white horse by bringing everyone else along to that purpose. Do I want to save myself, or humanity? I suppose saving everyone sounds nobler and more selfless than saving myself.

Maybe everyone’s truth is different, and everyone has to find their own. Then I can’t be the hero of anyone’s truth; I can only look for my own, I can only force my own door. I wish that door had a skeleton key, but would reaching the truth without struggling to open the door be any fun? I don’t think so.

Does life having no purpose, not being able to see what’s behind the door, kill individual purpose? Can we be happy without opening the door? Maybe what falls to all of us is to keep looking through the keyhole, even if we can’t open the door. It’s too early to end these questions with an answer. Maybe I never will, as long as I live. Ironically, since this time I won’t be able to focus on the result, the process itself will be what I focus on.

Okul­dan mezun olana kadar beni hep iten bir moti­vas­yon vardı. Eği­tim sis­te­mi­nin, aile­min ve top­lu­mun kemik­le­rime işle­diği o his: okul oku­mak ve bir bal­taya sap olmak. İş haya­tına atıl­dı­ğımda bu moti­vas­yon yerini bir soruya bıraktı. Başa­rı­sız biri deği­lim. Hatta akran­la­rıma göre başa­rılı bir mühen­dis oldu­ğumu düşü­nü­yo­rum. Ama o gün­den beri ken­dime aynı şeyi soru­yo­rum: Bütün bun­la­rın anlamı ne?

Daha iyi bir yaşamı hak etti­ğimi his­se­di­yo­rum. Ancak bu his ger­çek­ten bana mı ait, yoksa sos­yal med­ya­nın ya da kapi­ta­liz­min bir kan­dır­ma­cası mı, emin deği­lim. Belki de yetin­meyi öğren­me­li­yim. Ama yeti­ne­rek ya da başka bir bakış açı­sıyla ken­dimi kan­dı­ra­rak mutlu ola­bil­sem bile, bu ger­çek bir mut­lu­luk olur mu?

Zamanla her şeyde “daha iyi” olma ref­lek­simi fark ettim. Baş­ka­la­rın­dan mı, yoksa ken­dim­den mi daha iyi olmak iste­di­ğimi ise hâlâ kes­ti­re­me­dim. Mezun oldu­ğumda mut­lu­luk­tan hava­lara uçu­yor­dum ancak ertesi gün akşam yeme­ğinde ne yiye­ce­ğimi düşü­nür­ken bul­dum ken­dimi. Daha iyi nedir? O kadar huy­suz biri oldu­ğumu his­se­di­yo­rum ki, ne başa­rır­sam başa­ra­yım bu bana yet­me­ye­cek gibi geli­yor. Öte yan­dan bu his­ten kur­tu­lur­sam, mev­cut halimle yeti­nip unu­tu­lup gide­ce­ğim ve hiç­bir başa­rıya imza ata­ma­ya­cak­mı­şım gibi geli­yor.

Bu durum beni daha çok çalış­kan olmaya mı iti­yor peki? Elbette hayır. Hatta beni diz­gin­li­yor: Ne başa­rır­sam başa­ra­yım yet­me­ye­cekse, baş­la­mak da anlam­sız geli­yor. O baş­la­mayı çok iste­di­ğim pro­jeye her otur­du­ğumda “bitse ne ola­cak?” sorusu kula­ğıma fısıl­da­nı­yor ve bil­gi­sa­yarı kapa­tı­yo­rum. Daha iyi olma iste­ğim, kendi ken­dini bal­ta­lı­yor.

Bu yazı, bu iki his ara­sında sıkış­mış biri­nin ken­dine tut­tuğu bir kayıt. Ama okur­ken senin de ken­dine şunu sor­manı isti­yo­rum: Peki ben bun­ları neden yapı­yo­rum?

Bu soruyu sor­mak san­dı­ğım kadar kolay değil. Hepi­miz, genelde inan­dı­ğı­mız şey­lere doğ­du­ğu­muz andan iti­ba­ren büyük­le­ri­miz­den göre­rek, bir ref­leks ola­rak ina­nı­yo­ruz. Hatta bu inanç­lara öyle­sine derin bağ­la­nı­yo­ruz ki, araş­tır­macı biriyle kar­şı­laş­tı­ğı­mızda bile cesur bir ceha­letle tar­tış­maya giri­yor, asla ikna olmu­yo­ruz. Okul oku­dum, çünkü büyük­le­rim beni bunun olması gerek­ti­ğine inan­dırdı. Biri babası öyle diye bir takımı tutu­yor, biri ailesi öyle diye bir dine ina­nı­yor, kimisi de benim gibi başa­rı­nın tek ölçü­sü­nün iyi bir mes­lek oldu­ğuna. Çoğu­muz ne yap­tı­ğını tam ola­rak sor­gu­la­ma­dan inanç­la­rıyla ve değer­le­riyle derin bir bağ kuru­yor, ancak bun­lar çoğu zaman kendi seç­ti­ği­miz inanç­lar ve değer­ler değil.

İnan­dı­ğım şey­le­rin kaçını ger­çek­ten ben seç­tim? Ben ken­dime bu soruyu sor­du­ğumda, bana ait oldu­ğunu düşün­dü­ğüm tek bir değer bula­bil­dim: sor­gu­la­mak. Gerçi bunu yazar­ken ondan da emin ola­mı­yo­rum. Sor­gu­la­mayı da bir yer­den öğren­dim sonuçta, belki mühen­dis­lik eği­ti­min­den, belki oku­du­ğum kitap­lar­dan. Çok kıy­metli oldu­ğunu da düşün­mü­yo­rum zaten: Bu zamana kadar sor­gu­la­mak, beni yal­nızca bana ait oldu­ğuna inan­dı­rıl­dı­ğım şey­lerde daha iyi hale getir­meye yaradı. Kendi değer­le­rimi sor­gu­la­maya ise yeni yeni baş­la­dım. Belki de hiç­bir değer tama­men bize ait değil­dir. Belki asıl mesele bir değe­rin nere­den gel­diği değil, sor­gu­la­dık­tan sonra hâlâ onu tutup tut­ma­dı­ğı­mız­dır.

Sor­gu­la­maya baş­la­yınca ilk fark etti­ğim şey, en çok sahip­len­di­ğim kim­li­ğin de bir rol oldu­ğuydu: “başa­rılı mühen­dis” olmak. Top­lu­mun kur­duğu sis­teme biraz daha rahat uyum sağ­la­ya­bi­len biri­yim, o kadar. Ultra zeki, dahi ya da çok bilge deği­lim. Sadece sis­temi ref­lek­sif ola­rak daha iyi anla­dı­ğımı düşü­nü­yo­rum. Emi­nim başka bir mes­lek seç­sey­dim, yine akran­la­rım­dan daha iyi oldu­ğumu düşü­ne­cek­tim. Ken­dimi bu şekilde üstün göre­cek, ama aynı zamanda huy­suz­lu­ğumu iti­raf ede­cek kadar da şıma­rık biri­yim.

Yine de mühen­dis­likte sev­di­ğim bir şey var: sonuç elde etmek. “Daha iyi olmak” deyip duru­yo­rum ya, benim için daha iyi olan kişi sonuç elde eden­dir. Bazı durum­larda tat­sız bir bakış açısı bu. Örne­ğin bir oyun oynar­ken insa­nın eğlen­mesi bek­le­nir. Ben ise bazen sürece değil, kazan­maya odak­lan­dı­ğımı fark edi­yo­rum. Bu da eğlen­ceyi öldü­rü­yor ve yap­tı­ğım işi kendi oda­ğın­dan çıka­rı­yor.

Bu beni, hiç­bir zaman sonuca ula­şa­ma­yan bir ada­mın hikâ­ye­sine götü­rü­yor. Albert Camus, tan­rı­lar tara­fın­dan son­suza dek bir kayayı tepeye itmeye mah­kûm edi­len Sisi­fos’u anla­tır. Kaya her sefe­rinde aşağı yuvar­la­nır, Sisi­fos her sefe­rinde yeni­den baş­lar. Camus’ya göre Sisi­fos’u mutlu ola­rak hayal etme­miz gere­kir. Bu kulağa bir teselli gibi geli­yor: Elin­de­kiyle yetin ve mutlu ol. Oysa Camus’nün Sisi­fos’u ken­dini kan­dı­ran biri değil. Tam ter­sine, duru­munu bütün çıp­lak­lı­ğıyla bilen, hiç­bir yanıl­sa­ması kal­ma­mış biri. Onu kade­rin­den üstün kılan da bu bilinç. Sisi­fos ceza­lan­dı­rıl­mıştı, buna rağ­men taşı itmeyi bir ceza olmak­tan çıka­rıp sahip­lendi.

Yine de ikna ola­mı­yo­rum. Sisi­fos’un başka seçe­neği yoktu, tan­rı­lar kara­rını ver­mişti. Benim ise var, ya da var­mış gibi geli­yor. Diğer­leri ya da para­lel bir evren­deki ben kral­lık­la­rını yöne­tir­ken, taşımı sahip­len­mem bil­ge­lik mi olur, yoksa vaz­geç­me­nin daha kibar bir adı mı?

Haya­tın ken­di­li­ğin­den veril­miş bir amacı oldu­ğuna inan­mı­yo­rum. Camus bile bu konuda ben­den daha tem­kin­liydi: Dün­ya­nın bir anlamı olup olma­dı­ğını bil­me­di­ğini, yal­nızca o anlamı şim­di­lik bile­me­ye­ce­ğini söy­lü­yordu. Ama bu düşünce de gün­lük haya­tımda pek bir şeyi değiş­tir­mi­yor. Yal­nızca bu anlam­sız­lığı biraz olsun eğlen­celi ya da anlamlı kıla­cak bir sebep ara­maya devam edi­yo­rum.

Mito­lo­jide Sisi­fos, ceza­lan­dı­rıl­ma­dan önce Korint’in kra­lıydı. Yani kral­lı­ğını yöne­ten Sisi­fos ile taş taşı­yan Sisi­fos aslında aynı kişi. Belki kral­lık yönet­mek de başka bir tür taş itmek­tir. Ben ise Korint’in kralı da olsam, taş da taşı­sam huy­suz ola­cak­mı­şım gibi his­se­di­yo­rum, fakat kral olsay­dım emi­nim daha az huy­suz olur­dum. Huy­suz ola­cak­sam dahi, meyve tabak­ları ve bol­luk içinde huy­suz olmak, emi­nim eşit dere­cede huy­suz ola­ca­ğım taş taşı­mak­tan daha iyi­dir. Ki eşit dere­cede huy­suz ola­ca­ğımı söy­le­ye­me­yiz bile.

Kazan­mayı unu­tup tama­men süre­cin içinde kay­bol­du­ğum bir an hatır­la­maya çalış­tım. Hatır­la­ya­mı­yo­rum. Bazı anlarda, klişe olsa da, dost­la­rımla ya da sev­dik­le­rimle vakit geçi­rir­ken sonucu unu­ta­cak gibi olu­yo­rum. Ancak o anın da bite­ceği, yani sonuç aklıma gel­di­ğinde ger­çek­liğe geri dönü­yo­rum. Bir anlık göz­le­rime çöken mut­lu­luk per­desi, kal­kı­ve­ri­yor ve can sıkıcı ger­çek­lik beni renk­siz­li­ğiyle kar­şı­lı­yor. Camus’nun Sisi­fos’u göz­leri açık­ken mut­luydu, ben ise ancak göz­le­rime perde indi­ğinde...

Her­ke­sin ref­leks ola­rak inan­dığı şey­le­rin yıkıl­ma­sını, insa­nın o kao­tik ger­çekle yüz­leş­me­sini isti­yo­rum. Keşke bunu ben de başa­ra­bil­sem ve sonunda o kao­tik ger­çekte haki­kati bulup insan­lara gele­cek için umut vere­bil­sem. Bu yalan­lar dün­ya­sında saf ve dürüst ger­çe­ğin kah­ra­manı olmak ister­dim.

Bu cüm­leyi yazar­ken ken­dimi yaka­la­dım: Ger­çe­ğin kah­ra­manı olmak da bir sonuç, hem de şim­diye kadar iste­dik­le­ri­min en büyüğü. Huy­suz­lu­ğum bu sefer ken­dine daha asil bir kılık bul­muş, o kadar. Üste­lik ken­dim ancak göz­le­rime perde indi­ğinde mutlu ola­bi­li­yor­ken, baş­ka­la­rı­nın per­de­sini yırt­mak isti­yo­rum. Bir amaç bulur­sam daha iyi hare­ket ede­bi­le­ce­ğime inan­dır­mı­şım ken­dimi, diğer­le­rini de bu amaca kata­rak beyaz atlı prens olmak isti­yo­rum. Ken­dimi mi kur­tar­mak isti­yo­rum yoksa insan­lığı mı? Sanı­rım her­kesi kur­tar­mak, ken­dimi kur­tar­mak­tan daha asil ve daha feda­kar geli­yor kulağa.

Belki de her­ke­sin ger­çeği fark­lı­dır ve her­ke­sin bunu ken­di­si­nin bul­ması gere­ki­yor­dur. Öyleyse ben kim­se­nin ger­çe­ği­nin kah­ra­manı ola­mam, yal­nızca ken­di­min­kini ara­ya­bi­li­rim, yal­nızca kendi kapımı zor­la­ya­bi­li­rim. Bu kapı­nın bir may­mun­cuk anah­tarı olma­sını ister­dim ancak kapıyı açmaya uğraş­ma­dan ger­çeğe ulaş­mak keyifli olur muydu? San­mı­yo­rum.

Haya­tın bir ama­cı­nın olma­ması, kapı­nın ardını göre­me­mek, birey­sel amacı öldü­rür mü? Kapıyı açma­dan da mutlu ola­bi­lir miyiz? Belki hepi­mize düşen, kapıyı aça­ma­sak bile anah­tar deli­ğin­den bak­maya devam etmek. Bu soru­ları bir cevapla bitir­mek için çok erken. Belki haya­tım boyunca da biti­re­me­ye­ce­ğim. İro­nik ola­rak, bu sefer sonuca odak­la­na­ma­ya­ca­ğım için, süre­cin ken­disi odak­la­na­ca­ğım şey ola­cak.